Քայլարշավ. Արտենի լեռ – Դաշտադեմի ամրոց – Թալինի Կաթողիկե եկեղեցի

Արտենի լեռը գտնվում է Արագածոտնի մարզում և բաղկացած է ընդհանուր հիմքով երկու լեռնագագաթներից՝ Մեծ Արտենի (2047 մ) և Փոքր Արտենի (1753 մ): Տեղացիները լեռը կոչում են նաև Արտին և Արեգ: Արտենի լեռնազանգվածի տրամագիծը մոտ 10 կմ է, կազմված է նեոգենի լիպարիտային զանգվածների լավաներից և դրանց տարատեսակներից:

Լանդշաֆտը լեռնատափաստանային է: Լեռան շրջակայքում են գտնվում Թալին քաղաքը, ինչպես նաև Արտենի, Արեգ և Արևուտ գյուղերը: Լեռան վրա աճում է հայկական էնդեմիկ բույս՝ Մասալսկու զանգակածաղիկը:

Արտենի լեռան լանջերին կատարված պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են քարե դարի հին ամրոցների մնացորդներ, ինչպես նաև միջին և նոր քարե դարերի գործիքներ: «Սատանի դար» հնավայրում հայտնաբերված գործիքները (օբսիդիանե դանակներ, քերոցներ, շեղբեր) բնորոշ են նախաաշելյան և աշելյան ժամանակաշրջաններին։

Դաշտադեմի ամրոցը գտնվում է Դաշտադեմ գյուղի հարավային մասում և Հայաստանում ամենալավ պահպանված ամրոցներից մեկն է։

Գրավոր աղբյուրներում ամրոցային համալիրի կառուցման ժամանակի մասին տեղեկություններ չեն պահպանվել։ Ամենահին ամրոցային կառույցը դղյակ-միջնաբերդն է։ Ենթադրվում է, որ դղյակը կառուցվել է Կամսարականների օրոք VII դարում՝ ուրարտական ​​ժամանակաշրջանի կառույցի հիմքի վրա։

Դաշտադեմի ամրոցը գործել է մինչև XVI դարը։ Հնագիտական​​հետազոտությունները ցույց են տվել, որ ամրոցի հիմքը մի ժամանակ փորված է եղել անմիջապես միակտոր քարե ժայռի մեջ։ Ամրոցի տարածքում եղել է մեծ բաց տարածք և ջրի հավաքման ու պահման համար նախատեսված ջրամբար։ Պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել են բազմաթիվ հնագույն խաչքարեր, ապակե, կավե և բրոնզե իրեր, ինչպես նաև 12-րդ դարի մետաղադրամ։

Առաջին վերականգնողական աշխատանքները կատարվել են 1961 թվականին. վերականգնվել և ամրացվել է ամրոցի պարսպի փլուզված մասը: 1989–1990 թվականներին ամրոցի տարածքում պեղումներ են իրականացվել, որոնց արդյունքում բացվել են պարսպի հյուսիսային մասը, ինչպես նաև միջնաբերդի և հյուսիսային պարսպի միջև ընկած տարածքը։

2005–2007 թվականներին Միլանի Հայկական մշակույթի ուսումնասիրության և վերականգնման կենտրոնի մասնակցությամբ մասնակիորեն վերականգնվել են միջնաբերդը և արտաքին պարսպապատերը: Աշխատանքների ընթացքում պեղվել են նաև Զաքարյանների օրոք կառուցված պարսպի գլխավոր, կամարավոր մուտքի ներքին մասը և աշտարակը: 2006 թվականին եկեղեցին ամբողջությամբ վերականգնվել է։

Թալինի Կաթողիկե եկեղեցին կամ Թալինի Մայր տաճարը հայկական տաճար է Հայաստանի Արագածոտնի մարզի Թալին քաղաքում: Հիմնադրվել է VII դարում: Երկրի ամենամեծ եկեղեցիներից մեկն է:

Մայր տաճարը մեծ գմբեթավոր բազիլիկի տարատեսակ է: Ենթադրվում է, որ եկեղեցին վերակառուցվել է գմբեթավոր տաճարի VII դարում։

Հայկական ճարտարապետության մեջ Թալինի տաճարը համարվում է գմբեթավոր բազիլիկի նոր ու յուրօրինակ տեսակ։ Ճարտարապետը, հստակորեն ընդգծելով կենտրոնական տարածքը, հատակագծում պահպանել է բազիլիկի եռանավ հորինվածքը՝ պսակված գմբեթով։ Հյուսիսային, արևելյան և հարավային կողմերի կենտրոններում գտնվում են բազմանիստ աբսիդներ, ինչը ցույց է տալիս կենտրոնական ծավալը շեշտադրելու սկզբունքը։ Վերջիններս զարդարված են դեկորատիվ կամարներով:

(Արժեքը նշված է տրանսպորտային միջոցի համար՝ անկախ մասնակիցների թվից)

Մեզ հետ կապվելը շատ հեշտ է: Կայքում կարող եք պատվիրել զանգ, գրել էլեկտրոնային նամակ կամ «Ցանկանում եմ գալ Հայաստան» տեքստով հաղորդագրություն ուղարկել: Մենք կկապվենք Ձեզ հետ ամենամոտ ժամանակում: