Մեկօրյա ջիպինգ դեպի Սմբատաբերդ – Ցաղաց քար – Հորբատեղի գեյզեր

Սմբատաբերդը («Սմբատի ամրոց») գտնվում է Հայաստանի Վայոց ձորի մարզում՝ Եղեգիս գյուղի մոտակայքում: Այն տարածաշրջանի ամենամեծ ամրոցներից մեկն է: Միջնադարյան ամրաշինական համալիր է՝ կառուցված V դարի հին դիտակետի տեղում:

Երեք կողմերից շրջապատված է ուղղաձիգ ժայռերով, որոնք հասնում են դեպի կիրճի եզր, որտեղ հոսում են Արտաբուն և Եղեգիս գետերը: Ամրոցը գրոհով վերցնել հնարավոր չէր. ծառերի բացակայության պատճառով թշնամին չէր կարող պաշտպանվել նետերից, իսկ բարձր քարե պարսպի վրա հարձակում գործելը, որի հաստությունը 2–4 մետր էր, հավասարազոր էր ինքնասպանության: Նույնիսկ պաշարումն արդյունք չի տվել. ամրոց էր հասնում գաղտնի ջրագիծ, իսկ պահեստներում կար անհրաժեշտ սննդամթերքի պաշար:

Համալիրը կառուցված է երկարատև պաշտպանության համար՝ միջնադարյան բերդաշինության բոլոր կանոններով: Ընդհանուր երկարությունը մոտ 1 կիլոմետր է: Ամրոցը միջնապատով բաժանվում է երկու՝ հյուսիսային և հարավային մասերի, որոնք ունեցել են միջնաբերդ: Երկու մասերում էլ հայտնաբերվել են զորանոցների, ջրավազանների ավերակներ:

Ցաղաց քար վանքը (X դար) գտնվում է Եղեգիս գյուղից 6 կմ հյուսիս: Բաղկացած է երեք մասերից, որոնցից յուրաքանչյուրը կազմված է համապատասխան շինությունների խմբից: Առաջին խմբում են Սուրբ Նշան և Սուրբ Կարապետ եկեղեցիները՝ զարդարված գեղեցիկ խաչքարերով: Երկրորդ խմբում են Սուրբ Աստվածածին եկեղեցին, որին կից են գավիթն ու սյունասրահը, սեղանատունը, վանական խցերը, ժողովարանները և օժանդակ շենքերը: Երրորդ խումբը մեծ գերեզմանատունն է, որը գտնվում է անմիջապես հարավում՝ վանքի պատերի մնացորդների մոտ՝ բազմաթիվ խաչքարերով և տապանաքարերով:

Արևելյան կողմում Սուրբ Նշան եկեղեցին է՝ արևմտյան ճակատին խոշոր խաչքարերով: Սուրբ Կարապետ եկեղեցին գմբեթավոր է և խաչաձև հատակագծով: Արևմուտքում կան բազմաթիվ տարբեր շինություններ, այդ թվում՝ խոշոր կամարակապ խորշերով գավթի (որի արևելյան ծածկը պահպանվել է) ավերակները, և այլ շինությունների՝ եկեղեցուն կից կամարակապ դահլիճի, փոքր գավթի, վանական խցերի և օժանդակ շենքերի հիմքերը:

Արևմտյան խմբի շենքերը կիսավեր են: Դրանք կառուցվել են կոպտատաշ բազալտից և խմբավորված էին պաշտպանիչ պատերով բակի մեջ՝ բացառությամբ մեկ շենքի, որը կառուցվել է դրանցից որոշակի հեռավորության վրա:

Վանքի դարպասի արևելյան մուտքի վերևում պահպանվել է արձանագրություն, ըստ որի՝ իշխան Եաչի Պռոշյանը վանքին նվիրաբերել է իր ձեռքերով տնկած այգին՝ ի հիշատակ իր պապի՝ իշխան Պռոշի. «Ես՝ Եաչին, Հասանի որդին, Պռոշի թոռը, միանալով Ցախաց Քարի վանականներին, նվիրեցի իմ իշխանությունում տնկածս այգին: Մեր եղբայր Հայր Հովհաննես Օրբելը և վանականները երդվեցին ամեն տարի 4 պատարագ կատարել՝ մեր, մեր ծնողների և իմ կնոջ՝ Մամախաթունի հոգիների փրկության համար: Թող օրհնվեն նրանք, ովքեր կկատարեն սա»:

Գյուղը գտնվում է Վայոց ձորի մարզի հյուսիսային մասում՝ Արտաբուն գետի հովտում՝ մարզկենտրոն Եղեգնաձորից 20 կիլոմետր հյուսիս: Բացարձակ բարձրությունը ծովի մակարդակից 1880 մետր է:

Գյուղից ոչ հեռու կա մի յուրահատուկ աղբյուր, որը ժողովրդի մեջ անվանում են Հորբատեղի գեյզեր: Ժամանակ առ ժամանակ աղբյուրից բխում է հանքային ջրի հզոր ուղղահայաց շիթ, որը բուժիչ է համարվում:

(Գինը նշված է մեկ տրանսպորտային միջոցի համար՝ անկախ մասնակիցների թվից)

Մեզ հետ կապվելը շատ հեշտ է: Կայքում կարող եք պատվիրել զանգ, գրել էլեկտրոնային նամակ կամ «Ցանկանում եմ գալ Հայաստան» տեքստով հաղորդագրություն ուղարկել: Մենք կկապվենք Ձեզ հետ ամենամոտ ժամանակում: